Phần 1. Khái niệm
1.1. Định nghĩa
Theo Từ điển Văn học tiếp nhận là quá trình người đọc chiếm lĩnh giá trị tư tưởng và thẩm mĩ của tác phẩm. Quá trình này đi từ cảm thụ ngôn từ, hình tượng, tình cảm, quan niệm nghệ thuật, tài năng nhà văn, đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng, trí nhớ, ảnh hưởng.
Theo SGK Ngữ văn 12 thì tiếp nhận văn học là quá trình người đọc hòa mình vào tác phẩm, rung động, đắm chìm trong thế giới nghệ thuật bằng ngôn từ. Họ dùng trí tưởng tượng, kinh nghiệm sống, vốn văn hóa và tâm hồn để biến văn bản khô khan thành thế giới sống động.
Do đó, ta có thể hiểu đơn giản tiếp nhận là hoạt động tích cực của cảm giác và tâm trí, nhằm biến văn bản thành thế giới nghệ thuật theo tâm trí người đọc.
1.2. Phân biệt tiếp nhận và đọc tác phẩm
Mọi người có thể hiểu tiếp nhận rộng hơn đọc. Trước khi có chữ viết và in ấn, văn học được truyền miệng. Ngày nay vẫn có người tiếp nhận bằng tai như là nghe tác giả ngâm thơ, nghe truyện đêm khuya trên đài.
Phần 2. Vị trí và bản chất của tiếp nhận
2.1. Tiếp nhận là điểm cuối của vòng đời tác phẩm
Ví von tác phẩm như đứa con tinh thần của nhà văn thì khi nhà văn viết xong mới chỉ là lúc tác phẩm mới “chào đời”, còn số phận của nó do người đọc quyết định. Ba giai đoạn của một tác phẩm văn chương đó là:
- Hình thành ý đồ sáng tác, giai đoạn này thường gắn liền trải nghiệm nhà văn với đời sống.
- Ý tưởng hay đi kèm với tài năng ngôn ngữ sẽ tạo nên tác phẩm văn học đặc sắc
- Tiếp nhận là lúc văn bản tách khỏi nhà văn, tồn tại độc lập trong xã hội và trong suy nghĩ từng người đọc.